ژینگەی عێراق و سوریا بەرەو کوێ؟

بەهرۆز حسێن

 ژینگەی جیهان زۆر بەخێرای گۆرانکاری بەسەردا دێت، بەرزبونەوەی پلەی گەرما تێکچوونی چینەکانی زەوی، توانەوەی شاخە بەفرینەکان، لە هەموی ترسناکتر مرۆڤ خۆی بەشێکی کاریگەرە لەوەی ژینگەی جیهان بەو خێرایە هەر لە دەریاکانەوە تاوشکانی وێرانی کردوە. 

 ژینگەی جیهان لە ئەفریقاو ئەمریکا و ئەوروپا تارۆژهەڵاتی ناوین، بەپێی جوگرافیا و دەسەڵاتی وڵاتانی زلهێز کاریگەری ئەرێنی دروستکردوە لە سەر تاک بەتاکی سەر جەم مرۆڤایەتی، چونکە ژینگە سنووری نیە، ژینگەی جەمسەری باکور و لەگەل رۆژهەڵاتی ناوین و ئەفریقا و ئەوروپاو ئەمریکا هەر جۆرە گۆرانکاریەکی سروشتی تایبەت بە ژینگە روبدات پەیوەستە بە یەکەوە. 

 زانای ژینگەناسی دکتۆر فرێدی ” باس لەوە دەکات لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە وشکەساڵییەکی زۆر لە سوریا و عێراق و ئێران بووەتە هۆی کەمیی خۆراک و ئاو کە کاریگەری لەسەر دەیان ملیۆن کەس هەیە.  

ئەگەر خوێندنەوەیەکی رونتر بۆ دۆخی عێراق و سوریا بکەین، بێجگە لەوەی سوریا زیاتر لە ۱۱ سالە لەناو جەنگ دایە هەروەها عێراق کەمترنیە لەو جەنگەی بەروکی گەلی سوریای گرتوە، بەڵام دروست کردنی بەنداو لە لایەن دەوڵەتی تورکیا، ترسناکترین جەنگە دژی ژینگەی مرۆڤایەتی و بەرامبەر بە گەلی عێراق و سوریا، لەلایەکی تر دەوڵەتی ئێران بەدروست کردنی چەند بەنداوێک وەک جەنگێکی وشکانی بەرامبەر بەعێراق و بە بیابانکردنی ژینگەی ناوچەکە، ژیانی ملیۆنان مرۆڤیان خستۆتە مەترسیەوە.

 بەدروستکردنی بەنداو لەسەر روباری سروشتی و ئاوی کانزای سروشتی، بۆتە هۆکاری وێرانکردنی کەرتی کشتوکال، دەوڵەتی تورکیا ئابوری وڵاتەکەی توشی داروخان بووە بە هۆی شەڕدژی گەلی کورد و گەلانی ناوچەکە، هەروەها ئەو بەنداوانەشی، بە دراوی سندوقی نێودەوڵەتی دروست کردوە، هەرەشەیەکی مەزنە بۆ بە بیابانی کردنی عێراق و سوریا .

 توێژینەوەکان ئاماژەن کە ئەگەر ١.٢ پلەی سەدی گەرمبوونی جیهان بەهۆی سووتانی سووتەمەنی بەردینیەوە دروستبووبێت، ئەوا وشکەساڵییەکە کە لە ئێستادا لە پێوەرەکانی چاودێری وشکەساڵی ئەمریکادا بە ‘زۆر’ پۆلێن دەکرێت، بەدۆخی ئاسایی یان تەڕ، پۆلێن دەکرا . 

 زانایانی بواری ژینگەی جیهان سەبارەت بە پێشبینیان لەسەر هەلاوسان و تێکچونی ژینگە نزیکی ٪۸٠ رایانگەیاندوە، تێکچونی ژینگە لەم سەدەیەدا بۆ لانیکەم ٢.٥پلەی سەدی لە سەرووی سەردەمی پێش پیشەسازییەوە، ئەو دۆخە بە بیابانکردنەی عێراق سوریاش پەیوەستە بەو تێکدانی ژینگەیەی کە دەوڵەتی تورک و ئێران لە سەر گەلانی ناوچەکە دروستیان کردوە، کە بوەتە هۆی لە ناو بردنی ئاوی سروشتی روبارەکان و گیان لەدەستدانی باڵندە دەگمەنەکان و ئاژەلە خشۆکەکانیش .

هەروەها چێکی بکە

کاتێک هەولێر لەلایەن تانکەکانی بەعسەوە داگیرکرا، ڕۆژنامەی خەبات زۆردڵخۆش بوو

 ئارارات ئارام ماوەیەکی درێژ پێش ئەوەی باشووری کوردستان پێگەی خۆی بەدەست بهێنێ، مەڵا مستەفا بارزانی، …